Paralysis |अर्धांगवायू |Ardhangvau काय असतो

जरा विचार करा, एखाद्या मनुष्याच्या शरीराचा एखादा भाग अचानक काम करणे थांबले तर काय होईल ! कोणताही एक भाग असूनही, त्या व्यक्तीस तो भाग जाणवू शकत नसेल तर असने किंवा नसणे एक सारखेच असेल! याबद्दल विचार करण्यास पण भीती वाटेल? परंतु हे केवळ माणसालाच होते असे नाही. हे प्राणी आणि पक्ष्यांमध्येही हे आपल्याला अर्धांगवायू म्हणून ओळखले जाते. हा एक आजार आहे जो शरीराच्या मज्जासंस्थेमध्ये गडबडमुळे उद्भवतो. एका आकडेवारीनुसार, भारतातील प्रत्येक १००० लोकांना जवळजवळ लोकांना पक्षाघातचे. बळी आहेत. अर्थात ही फार मोठी गोष्ट नाही, परंतु तरीही असे बरेच लोक आहेत ज्यांचे अर्धांगवायूशी संबंधित अनेक प्रश्न मनात डोकावत असतात. चला अशा काही प्रश्नांची उत्तरे शोधूया.

अर्धांगवायू

अर्धांगवायू म्हणजे काय?

जर सोप्या शब्दात सांगायचे असेल तर अर्धांगवायू ही अशी स्थिती आहे ज्यामध्ये मानवी किंवा प्राणी-पक्ष्यांचे शरीराचे एक किंवा अधिक अवयव काम करणे थांबवतात. यासाठी बरीच कारणे असू शकतात,

1. शरीराच्या मज्जासंस्थेला इजा झाल्यामुळे, विशेषत: रीढ़ की हड्डीमध्ये. (Spinal Cord)

२. मेंदूत अपुरा रक्त प्रवाहामुळे उद्भवणारी परिसतिथी ज्या मुळे डोक्यातील नसना इजा होऊ ही परिसतिथी येऊ शकते.

3. कोणतीही अचानक झालेल्या दुर्घटनामुळे शरीरावर किंवा कोणत्याही शस्त्रासा पासून एखादी गंभीर दुखापत नाजूक ठिकाणी झाली तर तेव्हा ही येऊ शकतो.

4. पोलिओच्या आजारामुळे उद्भवणारी गुंतागुंत हे पण एक कारण असू शकते.

5. रीढ़ की हड्डी(Spinal Cord) आणि मेंदूला जोडलेल्या नसा सोडून इतर नसावर परिणाम करणारे आजार प्रभावित होऊ शकतात.

या व्यतिरिक्त इतरही अनेक वैद्यकीय कारणे आहेत ज्यामुळे अर्धांगवायूसारखी स्थिती उद्भवते. काही किरकोळ आहेत तर काही गंभीर आहेत.

डायाफ्राम अर्धांगवायू

डायाफ्राम ही अशी स्नायू आहे जी मानवी छातीला ओटीपोटाच्या गुह्यांशी जोडते.(उदरपोकळी) डायफ्राम अर्धांगवायू अत्यंत दुर्मिळ असा होणारा आजार आहे. तो लवकर कोणालाही पटकन होतनाही. अर्धांगवायू डायफ्रामच्या एका भागामध्ये किंवा दोन्ही भागात उद्भवू शकतो किंवा नाही, प्रत्यक रोग्याला फुफ्फुसा माध्ये कमतरता  कमी जाणवत असते अर्धांगवायू डायाफ्राम हा आजार तेव्हाच जास्त घातक होऊ शकतो जेव्हा तो डायाफ्राम चे दोन्ही भागावर आघात होतो तेव्हाच. एक भागात होणाऱ्या  रुग्णला याचा त्रास जास्त प्रमाणात होताना दिसत नाही. हो पण रोगी जर पहिल्या पासून हृदय आणि फुफ्फुसाच्या आजाराने ग्रासलेले असेल तर त्यांना  डायाफ्राम मध्ये पैरालिसिस होऊ शकतो.

डायाफ्राम पैरालिसिस चे अनेक कारणे आसू शकतात.

  1. फुफ्फुसांचा किंवा लिम्फ नोड्सचा(Lymph Nodes) कर्करोग.
  2. नवजात मुलांमध्ये जन्माच्या वेळी फ्रेनिक मज्जातंतूची(Phrenic Nerve) दुखापत
  3. रीढ़ मध्ये उद्भवणारी डिसऑर्डर.
  4. न्यूरोमस्क्युलर डिसऑर्डर (Neuromuscular Disorder) डायाफ्राम पैरालिसिस नवजात बाळकान मध्ये बगायला भेटतो त्यांच्या मध्ये हा आजार जास्त घातक असू शकतो. लहान मुलांच्या मांसपेशी मोठ्यां पेक्षा जास्त नरम असतात. ज्या मुळे हा आजार झाल्यावर त्यांना श्वास घेण्यासाठी खूप त्रास होत असतो. अशी मुळे ज्यांच्या डायाफ्राम च्या दोन्ही भागात पैरालिसिस झाल्या असल्यास त्यांना वैद्यकीय देखरेखी मध्ये ठेवावे लागते. नाही तर ते जिवावर बेतू शकते.   

अर्धांगवायूच्या रुग्णांना इच्छामृत्यू शक्य आहे का?

अर्धांगवायूची काही प्रकरणे आशी आहे जिथे रुग्णला बर्‍याच त्रासातून जावे लागते. त्यांच्या पैकी काहीजण सहन करतात परंतु काही लोक त्या त्रासातून  मुक्त होऊ इच्छित आसतात. अशा परिस्थितीत डॉक्टरांची भूमिका सर्वात महत्वाची असते. जर डॉक्टरांवाटत असेल रुग्ण यातुण बरा होऊ नाही शकत. आणि रुग्णाला खूप त्रास होत असेल  तो इच्छित असल्यास रुग्णाला इच्छामृत्यू देऊ शकतो. नेदरलँड्समध्ये केलेल्या संशोधनात असे आढळले आहे की प्रत्येक व्यक्ती ALS या आजाराने ग्रस्त आहे, तो एक अर्धांगवायूचा एक अत्यंत गंभीर प्रकार आहे. या आजारा झालेल्या 5 पैकी 1 रुग्णांनी इच्छामृत्यूचा स्वीकार करतात. परंतु आजही या प्रकारच्या प्रक्रियेवर बरेच प्रश्न उठतात. या प्रक्रियेचा सल्ला देणारे लोक असा तर्क करतात की रोगाचा त्रासातून रुग्णाला मुक्त केले पाहिजे. या प्रक्रियेचा उपयोग आजारामुळे होणार्‍या असह्य वेदनापासून मुक्त होण्यासाठी केला जातो. तर, काही लोक घटनेनुसार उल्लेख करतात आणि म्हणतात की प्रत्येकाला जगण्याचा अधिकार आहे. जर आपण भारताबद्दल बोललो तर येथील घटनेच्या अनुच्छेद २१ मध्ये असे म्हटले आहे की…संपूर्ण स्वातंत्र्य आणि सुरक्षिततेसह जीवन जगण्याचा जन्मसिद्ध अधिकार प्रत्येक नागरिकाला आहे. हक्क आणि त्याच्याकडून हा अधिकार काढून घेणे कायदेशीर गुन्हा मानला जाईल. परंतु हा लेख इच्छामृत्यू वर लागू आहे.  की नाही हा अद्याप चर्चेचा विषय आहे. काही लोक असा दावा करतात की जसा घटनेत जीवनाचा हक्क देण्यात आला आहे तसाच मृत्यूचाही अधिकार आहे. असा अधिकार देखील असावा जेणेकरून अशा प्रकरणांमध्ये वाद उद्भवू नयेत.

प्राणी व पक्ष्यांनाही इच्छामृत्यू हा प्रकार दिला जातो. जेव्हा पशुवैद्यकीय एखादा आजार बरा नसेल होणारा तर  किंवा आशा सोडली तर योग्य डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार त्यांना इच्छामृत्यू देखील दिला जातो, जेणेकरून ते देखील होणरया वेदनांपासून मुक्त होतिल.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *